Speelplezier in je vakgebied!

Als je zegt dat je een spel speelt, wordt dat vaak gezien als ‘onnuttige tijdsbesteding’. In grote lijnen lijkt dat te kloppen. Met een spel betaal je niet je hypotheek, werk je niet aan je carrière en zorg je ook niet voor de kinderen. Toch zit in deze onnut een groot nut verborgen. Dat het toevallig leuk is, is slechts bijzaak van een goed bordspel. De kern van goed spel ligt in ervaring en beleving… en als je het goed doet, in overzicht.

Er heerst snel paniek en een diep gevoel van onzekerheid

Ik ben al jaren werkzaam in het onderwijs en bedrijfsleven. Daarbij merk ik, zowel bij mezelf als bij collega’s, dat het moeilijk is om goed inzicht in het werk te krijgen en na te denken op de lange termijn. Of het nu door vernieuwingsdrang, slechte resultaten, zieke collega’s en/of stress komt, er heerst snel paniek en een diep gevoel van onzekerheid. Dit leidt dan tot het verlies van controle en niet meer ‘objectief’ naar situaties kunnen kijken (in ieder geval niet in de brede focus waar mogelijk oplossingen liggen). Het hoofd staat dan op ‘overleven’. Vanaf daar is het alleen nog maar met dweilen met de kraan open, met een verre hoop dat ooit iemand de kraan vindt en dicht draait.

“Als fervent spelliefhebber denk ik geregeld na in andere perspectieven

Tijd voor een ander perspectief zou je denken. Ik kom met name deze terugkerende frustraties tegen: alles gaat te ver, te snel, geen overzicht, om nog maar te zwijgen over intrinsieke beloningen. Vooral het tekort aan personeel is een grote zorg. Het is verschrikkelijk jammer om te horen hoeveel mensen, de brui aan hun baan willen geven vanwege alle hectiek eromheen. We zitten vaak vast in ons gedachtegoed en vergeten dan dat er ook andere perspectieven zijn. Als fervent spelliefhebber denk ik geregeld na in andere perspectieven om een spelletje goed te kunnen spelen. Een gedachtevorm die ik nu zelf geregeld gebruik is ‘echte’ probleemsituaties in een ‘spelletjesperspectief’ plaatsen.

“Dat moment van overzicht en begrijpen is iets wat velen, en terecht ook, als plezierig beschouwen”

Als je een bordspel speelt, heb je alles wat je nodig hebt voor je: kaartjes, speelbord, pionnen, dobbelstenen en scorebord. Samen met de spelregels ben je klaar om het spel te starten. Je weet hoe je beurt eruit ziet, van welke stapel je kaartjes kan pakken, de invloed van andere speler op het spel en het belangrijkste: je weet het doel van het spel. Dat moment van overzicht en begrijpen is iets wat velen, en terecht ook, als plezierig beschouwen. Nu kun je je ergens in vastbijten of juist even iets loslaten. Hoe meer je het vervolgens speelt hoe bekender de spelregels worden en hoe je sneller tot het einddoel kan komen. Aan het eind kun je het spel ook beoordelen. Vond je het leuk? Speelde je met het juiste aantal spelers? Zijn er nog meer strategieën om het spel te winnen?

‘Knowing the name of the game’ kan een hoop frustratie wegnemen

Met dit spelletjesperspectief kun je kijken naar vrijwel elke probleemsituatie in het echte leven. Net als met een spel verzamel je het ‘spel materiaal’ en bekijk je de ‘spelregels’. Je inventariseert hoe een ‘spelronde’ eruit ziet en wat je moet doen om het spel te winnen. Je krijgt strategisch inzicht in wat je doet en krijgt hier bovendien veel plezier in. Je voelt de flow, schept overzicht en ziet duidelijk je doelen en beloningen. Als extra bonus kun je door dit overzicht ook zien dat je mogelijk verschillende spellen tegelijk aan het spelen bent of dat ‘speelrondes’ aangescherpt moeten worden. ‘Knowing the name of the game’ kan een hoop frustratie wegnemen. Uiteindelijk gaat het spelletjesperspectief om creëren van duidelijkheid, het vergroten van intrinsieke motivaties en ook de ‘fun’ weer ontdekken om jezelf (en anderen) uit te dagen.

Gun jezelf speelplezier in je vakgebied!

Militaire generaals doen het al eeuwen. Sterker nog, zo is het bordspel als concept ontstaan.

“If you know the enemy and know yourself, you need not fear the result of a hundred battles.”
Sun Tzu, The Art of War

Start the Serious games!

Meer weten van het spelletjesperspectief? Als Specialist Serieus gaming verzorg ik workshops, trainingen, lezingen en advies.  


Dé docent die het onderwijs NU nodig heeft.

Een voorstel voor een vacature die op elke school onmiddellijk moet vervullen. Docent disruptie voor innovatie Dé disruptie die het onderwijs NU nodig heeft.

Beschrijving. In deze functie is stevig in de schoenen staan een vereiste. Je zoekt verbeterpunten en stimuleert verandering. Als docent disruptie voor innovatie ben je breed inzetbaar en onmisbare spil in de organisatie. Zo werk je met elke laag om je doel te behalen. Je geeft vorm aan drie taken die in de toekomst uitgebreid kunnen worden. 

  • Hedendaagse zeitgeist stroming. Als theorie en praktijk docent geef je les in actuele filosofische zaken. Je geeft betekenis aan hedendaagse problematieken met de intentie dat leerlingen met een eigen antwoord komen.

Co-teaching-rol: Je leert kinderen evenals andere docenten om als een journalist te observeren en daarop je keuzes te baseren.

  • Holistische beeldvorming & praktijk Je bent constant bezig met verbinden. Je koppelt muziek aan aardrijkskunde, geschiedenis aan rekenen of taal aan burgerschap. Je strijd tegen de one-zise-fits’-all mentaliteit. Je zet leerlingen evenals docenten bij elkaar om met vernieuwende onderwijsideeën te komen. 

Co-teaching-rol: Je creëert verbindingen tussen onwaarschijnlijke vakken en personen. 

  • Spel & samenwerking. Je simuleert prikkelende leeromgevingen en stimuleert nieuwe manieren van veldonderzoek. Door de werkelijkheid vanuit abstractie (in een spel) te benaderen kunnen onverwachte oplossingen ontspruiten.

Co-teaching-rol: Je creëert samen met andere docenten educatieve speel levels die leerlingen als alternatieve lesvorm kunnen uitvoeren.

Dialoog starten over disruptie in het onderwijs? Stuur een e-mail naar info@sanderdeneef.nl of stuur een berichtje via Linkedin.


Schoolinnovatie paniek… wat als het fout gaat?

Vroeger ging ik in de zomer graag mee met jongerenreizen. Het was leuk om met leeftijdsgenoten op actieve kampeertrips te gaan en het was ook meteen een test van zelfstandigheid. Ik raad het iedereen aan, want op actieve kampeervakanties leer je jezelf erg goed kennen. Vooral als het fout gaat….die lessen blijven je hele leven lang bij… en in de zomer van 1997 was er zo’n les voor mij.

Tijdens de vakantie gingen we kamperen langs een Tsjechische rivier. Het plan was om te zwemmen en andere activiteiten van daaruit te ondernemen. Toen we op de locatie aankwamen zagen we al snel dat een deel van het plan geschrapt moest worden. Het had de afgelopen dagen veel geregend en er een stond een harde stroming. Iets wat zwemmen op z’n zacht gezegd tot een onverstandig idee maakte. Het nieuws kwam binnen dat Praag deels onder water stond en ook viel het me op dat de rivier hoger stond dan normaal. Zo’n 15 cm in plaats van de 50 cm van vorige jaar. Een jaar eerder had ik dezelfde reis gedaan dus ik had een referentiekader. Toch besloot ik alle signalen te negeren, en in principe mijn ‘les’ te starten. Ik was na een actieve dag doodmoe en vond het een probleem voor morgen. Daarnaast moesten we de tenten nog opzetten en uitpakken. Na het avondeten bleef ik nog even bij het kampvuur zitten voordat ik besloot mijn bed in te luiden. Ik verliet de ‘harde-kern-laat-makers’ nestelende mezelf in mijn slaapzak en mijn ogen vielen snel dicht.

De volgende ochtend werd ik vroeg wakker door een luide ruis geluid. Iets wat ik niet meteen kon plaatsen. Nadat ik de rits van de tent opendeed zag ik iets wat mij meteen in actie deed springen. Het hoogteverschil tussen de oever en het water er simpelweg niet meer. Sterker nog het hoogteverschil was wiskundig gezien negatief te noemen. Het water stroomde en kolkte harder dan de dag ervoor, daarnaast was het water bruiner en vol met takken en zelfs boomstammen. Onze tent was ongeveer 10 meter van de rivier verwijdert en ik wist wat we niet veel tijd meer hadden. Ik sloeg alarm in mijn tent en begon met inpakken. De tent deelde ik met drie andere jongens. Ik riep nog een tweede keer terwijl ik aan het inpakken was. Ik keek niet echt of zij ook in actie gesprongen waren, ik ging er gewoon vanuit dat ze de urgentie ook wel zagen…of zo niet hoorden!

Toen gebeurde het. Het moment dat ik mijn backpack op mijn rug gooide klotste de eerste golf de tent binnen. Slechts een van de jongens had mijn voorbeeld gevolgd en kon ook nog net op tijd zijn backpack omhoog tillen voordat het rivierwater bij hem was. Terwijl mijn blik de eerste golf de tent in volgde, zag ik dat de andere twee in hun slaapzak werden overvallen door het water. Buiten de tent was de beroering groot. Sommige keken beduusd toe met hun natte bezittingen en anderen waren in actie. Zelfs de leiding wist niet meteen wat ze moesten doen. Ik herinner nog goed dat ik mezelf een instructie gaf: ‘zet jezelf en de spullen op droge grond en bekijk dan de situatie opnieuw’. Gelukkig stonden de busjes hoog en droog op een dijkje verderop. Nadat ik mijn spullen bij het busje had gedropt keek ik naar de situatie. De tenten waarin we net iets eerder in hadden geslapen stonden nu op kniehoogte onderwater. Een groepje was een kajakker (wat deed ie in f*cknaam op het water?!) gaan redden die vast zat in de laag hangende takken van een boom. Het was ook nog eens gaan regenen en het enige wat ik dacht was blijf bewegen, blijf in actie, blijf warm. Ik voegde mezelf bij een paar jongeren die bezig waren om de tenten te redden en nat, modderig maar heel op het dijkje leggen. Sinds het hele gebeuren was geen vezel in mij in paniek geraakt en stond mijn denken op ‘messcherp’: Redden wat er te redden valt. Ik had veel haringen en grondpennen verzamelt en legde ze op een doek neer. Voordat ik mijn volgende actie kon plannen werd ik ruw door een van de leidinggevende aan de kant geduwd welke de haringen ijverig begon te sorteren. Iets wat in mijn beleving van het moment geen enkele prioriteit had. Ik zag in de ogen van de leidinggevende paniek en echt aanspreekbaar was ze ook niet. Diep in bij kwam een schokkende en verontrustende realisatie binnen. Als het ging om noodgevallen waar tijd van essentie is kon ik gewoonweg niet iedereen vertrouwen goed en adequaat te handelen. Zelfs volwassenen die in principe mijn veiligheid hadden moeten waarborgen waren geen garantie. Het was een koude emmer realisme dat een groot deel van mijn tiener naïviteit in een keer weggespoelde. Dat stress en paniek mensen zo kunnen beïnvloeden was nieuw voor mij.

De afgelopen 20 jaar ben ik dit psychologisch fenomeen meerdere keren tegengekomen. Een noodsituatie waarbij ik gefocust bleef en waar anderen in paniek raakte of besluiteloos bleven.

Nu in mijn dagelijkse praktijk zie of lees ik over hoe er in het onderwijs om wordt gegaan met nieuwe situaties. Waarbij ik zie dat er soms te snel eenduidig naar een probleem gekeken wordt. Schoolorganisaties die dan opeens in een onverwachte situaties komen en in paniek beginnen te raken. Scholen zijn van nature wat loggere organisaties die in relatief bekend gebied blijven. Ik zie zoveel regeltjes in het onderwijs die met een onnatuurlijk dwang worden nagestreefd. Als je vraagt waarom die regels er zijn wordt er schouderophalend reageert. Het argument is dan vaak dat het moet van het ‘bestuur’, de ‘inspectie’ of zoniet boze ouders. Dus zoeken schoolleiders, leerkrachten en besturen de oplossing in de regels: Wat moet er MEER gedaan worden in de bestaande structuur? Daar gaat het dan ook vaak mis. Er wordt niet ‘om-gedacht’ waar de problemen werkelijk liggen en wat de oplossingen daarvoor zijn. Dit is het ‘dweilen met de kraan open’ dat iedereen aan het eind een universeel ontmoedigend gevoel geeft. Grote generaals en maarschalken in de geschiedenis beamen hetzelfde: Een zorgvuldig bedacht plan met veel regels en structuur is leuk maar het overleeft meestal het eerste contact met de ‘vijand’ niet. Er valt namelijk niet te plannen op het onplanbare. Ik zeg niet dat planning niet mogelijk is maar alleen in de grote lijnen. Daartussen moet ruimte voor interpretatie zijn voor de professionals in het werkveld.

In het nieuws hoor je vaak wat leerlingen moeten leren, maar bijna nooit wat leerkrachten moeten weten. Je leidt niet alleen de leerlingen op. Iedereen moet mee groeien. Wie denkt het eindstation te hebben bereikt in hun leren en zelfontwikkeling zal iedereen behalve zichzelf de schuld van falen geven. Wie stopt met leren stopt met denken. Mensen die zelfvoldaan meegaan in vastgeroeste organisaties raken van frustratie in paniek als dingen misgaan… Als ik iets heb bevestigd heb gekregen in mijn ervaringen is dat paniek altijd een slechte raadgever is. Degene die zich adapteren zullen de nieuwe situatie eigen maken. Alleen met actie, kritisch denken en zelfkennis kan je stappen zetten om wat komen gaat tegemoet te treden.

Ik raad iedereen aan om paniek te herkennen en er adequaat op te reageren.

Just remember. Don’t panic, start playing.


Onderwijs: Pionieren of het boerenverstand gebruiken?

Er lijken nu twee reacties gaande op de veranderingen die plaatsvinden in het onderwijs. Aan de ene kant heb je de pioniers. Mensen die het liefst alles achterlaten en op zoek willen gaan naar nieuwe bestemmingen. Aan de andere kant zijn er de mensen die zich beroepen op het boerenverstand. Een mentaliteit die uitstekend de waan van de dag de wind uit de zeilen neemt, maar nauwelijks van zijn ‘land’ afkomt. Soms lijkt het alsof je partij moet kiezen voor één van deze twee uiterste.

Er is veel te zeggen over beide argumenten in dit spectrum, maar ik zelf houd niet van uiterste. Dit heeft vooral te maken met dat uiterste vaak blind zijn door hun eigen gelijk. Ik vind dat je blijvend moet durven spelen met ideeën. Zodra je er een aanneemt en er niet zorgvuldig naar blijft kijken dan dreigt het gevaar dat je gaat geloven in één theorie. Zonder uiteindelijk door te hebben dat die theorie geen grond heeft om op te staan. Een mooie quote van Karl Popper zegt het het beste: “A million successful experiments cannot prove a theory correct, but one failed experiment can prove a theory wrong.”

Ik ben iemand die veel houd van filosofie en weet dat kennis soms fragiel is. Het kan veranderen, muteren of gewoon irrelevant worden. Dat maak het soms niet makkelijk en het is ook niet goed om op elk besluit meerdere keren terug te komen. Het is een balans waarbij het noodzakelijk is altijd rekening te houden dat je misschien GEEN gelijk hebt. Ik zal niet liegen, dat is moeilijk. Maar altijd beter dan er jaren later achter komen dat je er helemaal naast zat.

Maar wat dan? Alhoewel ik nooit iemand geweest die voor de makkelijk uitweg koos. Heb ik wel mijn eigen denkstijl die de filosofie van Karl Popper adapteert; Het ‘schippers-verstand’ (om het beestje een naam te geven). Ofwel; De durf om de zekere pioniersreis aan te gaan zonder de uitdagingen van die reis te onderschatten. Geen moment je oog af te wenden van waar je bent en waar je naartoe gaat. Het lef om koerscorrecties uit te voeren als daardoor je reis gunstiger wordt. In deze denkstijl voert de boventoon op techniek beheersing, gedragsverbetering, ervaring, gezond verstand en het verlangen om nieuwe bestemmingen te bereiken.

Blijf spelen, blijf reizen.


Wat wil je?

Wat wil je? Mijn mond stond vol tanden toen ik die vraag voor het eerst gesteld

Wat wil je? Halverwege de 20ste eeuw begon reclame te ontstaan die zich nadrukkelijk richtte op het ophemelen van het individu. Vooral toen de vrouwen emancipatie echt een feit aan het worden was werd het duidelijk dat vrouwen een enorme potentiële grote markt was. Reclames begonnen ego’s in een ‘ik’ jasjes te verkopen. Want als je product X kocht laat je zien dat je niet zoals ‘de anderen’ bent en misschien zelfs beter. Erg verleidelijk want het ego draagt bij aan fysieke waarde van aan mooie kleren, dure auto’s en alles verbergende make-up, waar tot zekere mate niks mis mee is, maar daar stopt het meestal niet mee. Het verkoop een droom die weinige ooit zullen bereiken kan een gevaarlijk zijn als je erin gaat geloven. Waarnaast draait de ‘ik’ meer om de verzameling van het non-fysieke zoals ervaringen, opvoeding en opleiding. Wie jij wilt zijn is heel wat anders dan wat je al heb gedaan. Daar is nu verandering in aan het komen. Steeds meer producten worden diensten en draait het meer om de ervaring en de bruikleen. Goed zo! Zou je denken. Nu wordt er eindelijk aandacht besteed aan het echte ‘ik’. En in een ideale wereld zou dat het geval zijn. Helaas is in de realiteit bijna iedereen opgevoed met een vertekend ‘ik/ego-beeld’. Zolang de mens zich materialistisch wilt onderscheiden van andere mensen zal er altijd een vals ‘ik/ego-beeld’ blijven bestaan.kreeg ruim 10 jaar geleden. Wat ik wil? Ik snapte letterlijk de vraag niet, zelfs nu heb ik moeite deze te beantwoorden. Want het concept ‘ik’ heb ik altijd vaag gevonden. Niet omdat ik er niet over na had gedacht. Sterker nog ik was er constant mee bezig. Op de kunstacademie volgde ik elke filosofie minor die ik kon pakken ook als het niets met mijn studierichting te maken had. Filosofie en denken over de ‘staat van de mens’ was en is nog steeds mijn passie. Alleen wist ik het toen nog niet zo te formuleren. De ‘ik’ volgens veel filosofen is een onnatuurlijk concept. Het is eerder te benoemen als ego dan als identiteit. Gelukkig is ego een duidelijker concept want daar heb je genoeg voorbeelden van in de natuur en het moderne leven. Ego gaat om je (vooral succes) uitstraling naar andere soortgenoten toe. Van Alpha apen tot instagram is te zien dat het ‘ik’ minder te maken heeft met wie je bent maar meer wie je wilt zijn in de ogen van anderen. Gek genoeg worden ‘ego’ en ‘ik’ snel aan elkaar gekoppeld terwijl de ‘ik’ een manifestatie van het jou is en het ego meer een “kleren van de keizer” concept is.

Wat wil je? De vraag word me vaak gesteld als ik twijfels uit over wat ik doe als zelfstandig ondernemer. Want, zoals ik hierboven heb aangegeven, is die vraag in het beste geval (in het huidige arbeidsethos) dubieus te noemen. Wat je wil en waar werk in te vinden is zijn vaak niet hetzelfde. Iets waar ik al jaren keihard tegenaan loop. Want zodra je over na gaat denken wat je “echt” wil moet je nadenken wie je denkt te ‘zijn’. Hiervoor zijn veel mensen niet voor opgeleid en hebben dus ook niet of nauwelijks nagedacht over het antwoord. Een paar weken geleden had ik een gesprek met een loopbaanbegeleider. Die mij een vraag stelde die tot nu toe bijna taboe leek. ‘Wat kun je?’ Wat was deze vraag een verademing! Want dit begreep ik. Ik weet wat ik kan en wat ik heb gedaan. Waar je echt trots op kan zijn en wat boekdelen over jou spreekt. Deze vraag gaat over waardigheid, zelfvertrouwen en zelfsturing. Een stukje echte ‘ik’ en duidelijkheid wat ik iedereen gun, zonder een minor in filosofie te hoeven volgen.

Wat kun je?

 1# Leren Over Leren: Over Do-It-Yourself onderwijs 

Pionieren of het boerenverstand gebruiken?

Er lijken nu twee reacties gaande op de veranderingen die plaatsvinden in het onderwijs. Aan de ene kant heb je de pioniers. Mensen die het liefst alles achterlaten en op zoek willen gaan naar nieuwe bestemmingen.Aan de andere kant zijn er de mensen die zich beroepen op het boerenverstand.

Een mentaliteit die uitstekend de waan van de dag de wind uit de zeilen neemt, maar nauwelijks van zijn ‘land’ afkomt. Soms lijkt het alsof je partij moet kiezen voor één van deze twee uiterste.

Waar kies ik voor? Ik ben nooit iemand geweest die voor de makkelijk uitweg koos. Ik kies daarom een ander soort verstandhouding: Een ‘schippers-verstand’. Ofwel; De durf om de reis aan te gaan zonder de uitdagingen van die reis niet te onderschatten. Geen moment je oog af te wenden van waar je bent en waar je naartoe gaat. Het lef om koerscorrecties uit te voeren als daardoor je reis gunstiger wordt. Een denkstijl waar techniek beheersing, ervaring, gezond verstand en het verlangen om nieuwe bestemmingen te bereiken de boventoon voert.

Wie durft er met mij mee te varen naar nieuwe bestemmingen? Wie durft het avontuur aan te gaan?

Als onderwijs innovator spreek ik veel met docenten op alle onderwijsniveaus. Ik help met coördineren, navigeren en implementeren… en als het moet, inspireren.
Ik organiseer en verzorg co-creatie sessies, workshops, gastlessen/demonstratie lessen, presentaties.

Ga naar www.keepgearingup.online of neem contact met me op via info(at)sanderdeneef.nl


Heilige onderwijs huisjes

Dit is een serie #heiligeonderwijshuisjes en is bedoeld om te provoceren en discussie uit te lokken.

Als je wilt mag je ze gebruiken om stof in je buurt, of eigen hoofd, te doen opwaaien.
Heb je ook een rake stelling die tegen een ‘heilig onderwijs huisjes’ schopt. Hoor ik ze graag.